koinonia axion LOGO

Αναλύοντας κανείς γλωσσολογικά και ετυμολογικά την λέξη «Ευρώπη» βρίσκεται μπροστά σε μια αναπάντεχη έκπληξη για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της ηπείρου μας. Κατά την κρατούσα άποψη, η λέξη «Ευρώπη» προέρχεται από την αρχαία ελληνική και σημαίνει «ανοιχτομάτα». Είναι σύνθετη από τις λέξεις «Εύρος» και «Ώψ». Η πρώτη σημαίνει πλατύς, ανοιχτός και η δεύτερη οφθαλμός, μάτι. Μια άλλη ωστόσο θεωρία, θέλει τελικά το όνομα «Ευρώπη» να προέρχεται από την σημιτική λέξη «Έρεβος», που σημαίνει σκοτάδι, αντικατοπτρίζοντας την υποτιμητική γνώμη που είχαν οι τότε ακμάζοντες αρχαίοι λαοί της Ανατολής για την ήπειρό μας. Αυτή την γνώμη φρόντισαν να την αλλάξουν πρώτοι οι αρχαίοι έλληνες.

Αλλά αρκετά με την ιστορία, το παρελθόν και τους αρχαίους ημών. Βρισκόμαστε στο 2014, μισό αιώνα και βάλε από “το πρώτο συγκεκριμένο βήμα προς μια Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία” και εκατό περίπου ημέρες πριν από τις κρισιμότερες ευρωπαϊκές εκλογές. Αλήθεια, πόσο Ευρωπαϊκή (δηλαδή «ανοιχτομάτα») δείχνει η Ένωση μπροστά στις προκλήσεις της σημερινής εποχής; Μπορεί να μετεξελιχθεί σε μια Ομοσπονδία ή μήπως έχουμε οδηγηθεί σε ένα σκοτεινό τούνελ, δικαιολογώντας έτσι την δεύτερη ερμηνεία του ονόματός της ; Προσωπικά, εκτιμώ ότι η Ευρώπη είναι «θολωμένη», χωρίς σχέδιο για το μέλλον, εδώ και καιρό σε «Ευρωκατάθλιψη» και στο βάθος αχνοφαίνεται….έρεβος. Και όταν μιλάμε για Ευρώπη και Ε.Ε., εννοούμε τα θεσμικά της όργανα και τις πολιτικές ηγεσίες τους.

Αναμφισβήτητα, η μακρά πορεία της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης έχει να επιδείξει ως μοναδικό παγκόσμιο εγχείρημα ειρηνικής συνύπαρξης και συνεργασίας, πολλά θετικά επιτεύγματα. Η εγκαθίδρυση ειρήνης μεταξύ των κρατών μελών της και η εμπέδωση κοινωνικών και πολιτικών δικαιωμάτων για τους Ευρωπαίους πολίτες είναι τα βασικότερα. Από την άλλη πλευρά, ο ξεχασμένος στόχος της περίφημης Σύγκλισης και η παταγώδης αποτυχία της Στρατηγικής της Λισσαβόνας, η οποία φιλοδοξούσε να πετύχει μια πιο ανταγωνιστική Ευρώπη με περισσότερες και καλύτερες θέσεις εργασίας, είναι μερικές από τις αποτυχίες της. Και μετά την ειρήνη, την δημοκρατία και την οικονομική ανάπτυξη τι; Ένας από τους λόγους της «Ευρωκατάθλιψης» (πρώιμα στάδια της οποίας είχαν κάνει την εμφάνισή τους ήδη πριν την κρίση) είναι ότι η Ε.Ε. έπεσε θύμα της ίδιας της επιτυχίας. Η διεύρυνση μπορεί να δίνει την αίσθηση μιας ολοκλήρωσης, το στοίχημα όμως της εμβάθυνσης, από το 2004 και μετά, χάθηκε. Ήρθε μετά και η κρίση με την υπεροψία και βραδυπορία των ηγεσιών της και αποτελείωσε το όραμα της Πολιτικής Ένωσης. Το χάσμα μεταξύ «Παρεκκλίνοντος Νότου» και «Υποδειγματικού Βορρά» διευρύνεται, το κοινό νόμισμα σε μια ατελή Οικονομική Ένωση έχει ετεροβαρή λειτουργία και η δημοκρατική νομιμοποίηση αποτελεί ακόμα ζητούμενο.

Την συγκεκριμένη ιστορική στιγμή λοιπόν και με τα δεδομένα αυτά, όλη η Ευρώπη πορεύεται στις Ευρωεκλογές βιώνοντας μια διάχυτη «Ευρωκατάθλιψη». Αυτή η «Ευρωκατάθλιψη» ξυπνά φαντάσματα του παρελθόντος (φασισμό, εθνικισμό) και αμφισβητεί πλέον ευθέως κάθε θετικό επίτευγμα της Ε.Ε. Είναι φαινόμενο πρωτοφανές εξαιτίας του μεγέθους της κρίσης στους κόλπους της Ε.Ε., άκρως ανησυχητικό, αλλά και συνάμα άκρως επιστημονικά ενδιαφέρον και αξιοπερίεργο. Διότι, μπορεί ιατρικά η κατάθλιψη ενός ανθρώπινου οργανισμού να εξηγείται, να αναλύεται και να αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία,  ενός πολιτικού οργανισμού και διεθνούς μορφώματος όμως; Η θέση περί «Ευρωκατάθλιψης» τεκμηριώνεται στον εξής παραλληλισμό: Ένας ανθρώπινος οργανισμός υποφέρει από κατάθλιψη όταν υπάρχει μια ψυχοπαθολογική αίσθηση στεναχώριας, ενώ η διάγνωση δεν είναι πάντα τόσο εύκολη και η αιτιολογία δεν είναι σαφής. Δεν μπορεί, δηλαδή, να απομονωθεί ένας μεμονωμένος παράγοντας που προκαλεί την κατάθλιψη, αντιθέτως η κατάθλιψη θεωρείται αποτέλεσμα αλληλεπίδρασης πολλών παραγόντων. Διάφορες θεωρίες ψυχολογίας και ψυχανάλυσης θέλουν τους ανθρώπους που εμφανίζουν κατάθλιψη να έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, να ασκούν έντονη αυτοκριτική και να έχουν αρνητική εκτίμηση για τον κόσμο και το μέλλον. Παράλληλα, χάνουν τη δυνατότητα να αντλούν ευχαρίστηση από παλιές ενασχολήσεις ή ενδιαφέροντα εμφανίζοντας άγχος με την μορφή εσωτερικής δυσφορίας, αισθήματος επικείμενου κινδύνου ή παθαίνουν προσβολές πανικού. Σε επίπεδο σκέψης, αντίληψης και λήψης αποφάσεων εκφράζονται συναισθήματα και σκέψεις ενοχής για τρέχουσες ή παρελθούσες αποτυχίες και λάθη. Μήπως όλα τα παραπάνω δεν είναι και συμπτώματα που παρουσιάζουν όλη την περίοδο από το 2004 και μετά οι φορείς λήψης αποφάσεων της Ε.Ε. (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Επιτροπή, Eurogroup) και ειδικά καθ’ όλη την περίοδο χειρισμών της κρίσης του ευρώ;

Το ζητούμενο πλέον είναι πώς θα υπάρξει θεραπεία σ’ αυτή την «Ευρωκατάθλιψη» και πώς η πορεία της Ευρωπαϊκής Ενοποίησης θα βρει μια νέα δυναμική βάζοντας νέους στόχους με πλοηγό κοινές αρχές και αξίες. Η μορφή και ο προσανατολισμός της Ε.Ε. και η ανατροπή της υπάρχουσας «νοσηρής» κατάστασης είναι κορυφαίο διακύβευμα των προσεχών Ευρωεκλογών. Και ο προβληματισμός δεν είναι στείρα ακαδημαϊκός. Είναι βαθύτατα πολιτικός και η όποια εξέλιξη της Ε.Ε. θα έχει άμεσο αντίκτυπο τόσο σε εθνικό επίπεδο, για την θέση της Ελλάδας στο διεθνές στερέωμα, όσο και για την καθημερινότητα των πολιτών, καθώς ως γνωστόν το 80% της εθνικής νομοθεσίας προέρχεται από την Ε.Ε. Όσοι καλλιεργούν υπερβολικές προσδοκίες για αναστροφή του αρνητικού κλίματος τόσο για την Ευρώπη όσο και για την χώρας μας, λόγω της ελληνικής προεδρίας της Ε.Ε., θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί. Μην ξεχνάμε ότι, η Κύπρος άσκησε την προεδρία της Ε.Ε. από τον Ιούλιο έως τον Δεκέμβριο του 2012 και λίγους μήνες μετά υπέστη το σοκ του κουρέματος των τραπεζικών καταθέσεων. Η καταιγίδα της κρίσης μπορεί να κόπασε, αλλά η συννεφιά βρίσκεται ακόμα πάνω από την Ελλάδα και την Ευρώπη. Για να επανέλθει η Ελλάδα στο βιοτικό επίπεδο που είχε πριν την κρίση θα χρειαστεί ρυθμούς ανάπτυξης σταθερά πάνω από 3% για αρκετά χρόνια, κάτι το οποίο δεν διαφαίνεται υπό τις παρούσες συνθήκες.

Αν λοιπόν οι σύγχρονες πρακτικές θεραπείας της κατάθλιψης σε ανθρώπινο επίπεδο υιοθετούν τον συνδυασμό και την συνέργεια ψυχοφαρμάκων και ψυχιατρικής θεραπείας, τότε η αναλογία βρίσκει την αντιστοιχία της στην ύπαρξη ενός γενναίου χρηματοδοτικού πακέτου (βλ. σχέδια τύπου «ΜΑΡΣΑΛ» με στοχευόμενους πόρους στην καταπολέμηση της ανεργίας) σε συνδυασμό και σε συνέργεια με τον ριζικό επανασχεδιασμό της θεσμικής δομής της Ε.Ε. Η προσπέραση μορφωμάτων ενός Υπερκράτους ή μιας καθαρά διακυβερνητικής συνεργασίας και η δημιουργία μιας Ομοσπονδιακής Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης θα πρέπει να είναι η στόχευση προκειμένου η Ευρώπη να μπορέσει όχι μόνο να ξεπεράσει την κρίση αλλά και να παίξει τον ρόλο που της αναλογεί στον πολυπολικό κόσμο του 21ου αιώνα. Μακριά από διλήμματα μηδενιστών «Ευρωσκεπτικιστών» και αφελών «Ομοσπονδιστών». Σε αυτή την νέα ευρωπαϊκή ομοσπονδιακή αρχιτεκτονική οι «Βρυξέλλες» δεν θα χρειάζεται να ασχολούνται με το… πόση κανέλα επιτρέπεται να έχουν τα δανέζικα ζαχαρωτά. Οι εξουσίες που θα ασκούνται σε υπερεθνικό επίπεδο θα μπορούσαν να είναι και λιγότερες από όσες είναι σήμερα εκχωρημένες. Αυτό δεν σημαίνει λιγότερη Ευρώπη. Η έννοια άλλωστε της Ομοσπονδίας κάθε άλλο παρά συγκέντρωση σημαίνει καθώς κυρίως ευνοεί την αποκέντρωση. Πληθώρα ζητημάτων θα μπορούσαν να ανατεθούν σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Σε αντιδιαστολή, μια ουσιαστική επιτελική νομισματική και οικονομική διακυβέρνηση θα μπορούσε να ασκείται από μια εκλεγμένη εκτελεστική Επιτροπή (Commission). Αυτή η Επιτροπή με τον εκλεγμένο Πρόεδρο και τα μέλη της (με την θέσπιση ενός Ευρωπαίου Υπουργού Οικονομίας) θα προτείνεται από τους πανευρωπαϊκούς κομματικούς οργανισμούς, κάτι που δειλά δειλά αρχίζει να γίνεται και θα ελέγχεται από ένα Ευρωκοινοβούλιο με ενισχυμένες εξουσίες. Ταυτόχρονα, ο ρόλος των εθνικών κοινοβουλίων και η διάδρασή τους με το Ευρωκοινοβούλιο και την Επιτροπή θα πρέπει να αναβαθμιστεί. Η επαναθεμελίωση της σχέσης των υπερεθνικών θεσμών με τα κράτη μέλη θα δώσει νέα πνοή στην Ευρωπαϊκή Ενοποίηση και θα γίνει μέσω εγκριτικού πανευρωπαϊκού δημοψηφίσματος ώστε να νομιμοποιηθεί από τους ίδιους τους ευρωπαίους πολίτες. Τακτική που θα έπρεπε να είχε ακολουθηθεί και στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Συνταγματικής Συνθήκης.

Συνοψίζοντας, η Ευρώπη βρίσκεται σε ένα κρίσιμο μεταίχμιο για το ποια θα είναι η πορεία της από εδώ και πέρα. Αν θέλουμε να επικρατήσει η Ευρώπη των Αξιών και όχι η Ευρώπη των αγορών, τότε χρειάζεται η χάραξη άλλης πορείας. Οι συσχετισμοί που θα έχουν δημιουργηθεί την επομένη των Ευρωεκλογών θα δώσουν το νεύμα για ένα «Καλημέρα Ευρώπη» ή για ένα «Καληνύχτα, και καλή τύχη…», όπως ήταν η γνωστή αποφώνηση αμερικανικής εκπομπής.

Βασίλης Π. Μπόκος, Δικηγόρος

Μ.Α. Ευρωπαϊκών και Διεθνών Σπουδών

Μέλος Πολιτικής Επιτροπής της “κοινωνίας αξιών”

About Aristotelis Tsagkarogiannis

Fools say that they learn by experience. I prefer to profit by others experience.

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s